Παραδοσιακές Ποικιλίες, Υβρίδια και Γενετικά Τροποποιημένοι Σπόροι

Παραδοσιακές Ποικιλίες (Heirlooms)

Παραδοσιακές ποικιλίες ονομάζουμε αυτές που καλλιεργούνται για πολλά χρόνια κατ’ επανάληψη. Πολλές φορές τις συναντάμε και με την ονομασία ‘’ποικιλίες’’ εάν αυτές είναι νεότερες με σταθεροποιημένα χαρακτηριστικά από σπορά σε σπορά. Σε αυτές μπορούμε να κρατήσουμε σπόρο, να τον φυτέψουμε και θα μας δώσουν την ίδια ακριβώς ποικιλία με τα χαρακτηριστικά της.

Παραδοσιακές ποικιλίες δεν υπάρχουν μόνο στην Ελλάδα, αλλά σε ολόκληρο τον κόσμο. Ανάλογα την περιοχή στην οποία καλλιεργούνται για πολλά χρόνια, κάποιες παραδοσιακές ποικιλίες μπορούν να χαρακτηριστούν και ως ντόπιες παραδοσιακές ποικιλίες (πχ. Μπάμια Ντόπια Πυλαίας ή Φασολάκι Ζαργάνα Χρυσούπολης).

Οι παραδοσιακές ποικιλίες τείνουν να διαθέτουν ένα ευρύτερο φάσμα θρεπτικών συστατικών σε σύγκριση με τα υβρίδια, ενώ τις περισσότερες φορές υπερέχουν σε γεύση και άρωμα.

Υβρίδια (F1 Hybrids)

Υβρίδια ονομάζονται τα φυτά που προκύπτουν από την διασταύρωση δύο ή περισσότερων ποικιλιών του ίδιου είδους με στόχο να παρουσιάζουν βελτιωμένα χαρακτηριστικά. Μερικά από αυτά τα χαρακτηριστικά μπορεί να είναι η αύξηση της παραγωγής, του μεγέθους των καρπών, της ανθεκτικότητας σε ασθένειες, συνολική ευρωστία κ.ά.

Η παραγωγή υβριδικών σπόρων είναι χρονοβόρα και δαπανηρή, επειδή τα φυτά πρέπει να επικονιάζονται με το χέρι. Επιπλέον, οι παραγωγοί αυτών των φυτών μπορεί να εργάζονται για χρόνια για να βρουν τον σωστό συνδυασμό των επιθυμητών χαρακτηριστικών που αναζητούν σε ένα φυτό. Γι’ αυτό και τα υβρίδια είναι πιο ακριβά σε σύγκριση με τις παραδοσιακές ποικιλίες.

Εάν και εμείς στον κήπο μας καλλιεργήσουμε μαζί, για παράδειγμα, δύο παραδοσιακές ποικιλίες ντομάτας, συνειδητά ή ασυνείδητα, μπορεί να προκύψει φυσική διασταύρωση, δηλαδή ένα υβρίδιο.

Πολλοί είναι αυτοί που συχνά μπερδεύουν τα υβρίδια (F1) με τα γενετικά τροποποιημένα (GMO), κάτι το οποίο ΔΕΝ ισχύει. Τα υβρίδια (F1) θεωρούνται παρεξηγημένοι σπόροι καθώς πολλοί πιστεύουν (λανθασμένα) ότι βρίσκεται κάτι κακό πίσω από αυτούς. Αντιθέτως, έχουν περισσότερα θετικά χαρακτηριστικά.

Γενετικά Τροποποιημένοι Σπόροι (GMO)

Είναι οι εργαστηριακά κατασκευασμένοι σπόροι. Γενετικά τροποποιημένοι σπόροι ΔΕΝ υπάρχουν στην αγορά. Μονάχα μεγάλες εταιρίες τους παράγουν για συγκεκριμένη χρήση με άδειες.

Μπορώ να κρατήσω σπόρο από τα υβρίδια (F1) και να τον φυτέψω την επόμενη χρονιά;

Εάν κρατήσουμε σπόρο από τα υβριδικά φυτά και τα φυτέψουμε την επόμενη χρονιά τότε το αποτέλεσμα θα είναι απρόβλεπτο και θα περιέχει μια μίξη χαρακτηριστικών των ποικιλιών που έχουν διασταυρωθεί. Ο σπόρος δεν θα αναπτυχθεί πιστός στον τύπο του υβριδίου στην επόμενη σπορά, θα είναι λιγότερο ζωηρός και πιο μεταβλητός. Υπάρχουν αρκετά υβρίδια, μάλιστα, τα οποία δεν παράγουν σπόρο, είναι στείρα. Γι’ αυτό τα υβρίδια (F1) συνίστανται αποκλειστικά για μια και μόνο καλλιέργεια.

Μπορώ να φυτέψω ποικιλίες ίδιου γένους (πχ διαφορετικές ποικιλίες ντομάτας) μαζί ή σε μικρή απόσταση μεταξύ τους;

Ναι, εφόσον στοχεύουμε μόνο στην κατανάλωση των καρπών.
Όχι εάν θέλουμε να κρατήσουμε σπόρο. Σε αυτή τη περίπτωση καλό είναι να φυτεύονται σε όσο το δυνατόν μεγαλύτερη απόσταση μεταξύ τους οι διαφορετικές ποικιλίες ενός είδους (πχ πιπεριές), για να μην υπάρξει φυσική διασταύρωση. Η διασταύρωση των ποικιλιών γίνεται αντιληπτή πάντοτε στην επόμενη σπορά.

Τι ονομάζουμε ‘’Βιολογική Καλλιέργεια ‘’;

Υπάρχει συγκεκριμένη νομοθεσία πίσω από τον όρο ‘’βιολογικό’’. Μπορεί, για παράδειγμα, να καλλιεργούμε με βιολογικό τρόπο, ωστόσο για να χρησιμοποιήσουμε τον όρο στα προϊόντα που προωθούμε, θα πρέπει να υπάρχει αντίστοιχο πιστοποιητικό έγγραφο, όπως ορίζει η νομοθεσία.

Η Βιολογική καλλιέργεια είναι μια μέθοδος καλλιέργειας η οποία ελαχιστοποιεί ή αποφεύγει πλήρως τη χρήση συνθετικών – χημικών λιπασμάτων και ζιζανιοκτόνων, ρυθμιστών ανάπτυξης των φυτών, ορμονών καθώς και πρόσθετων ουσιών. Οι βιολογικοί καλλιεργητές βασίζονται σε αμειψισπορά (εναλλαγή φυτών για συγκομιδή), υπολείμματα συγκομιδών, αγρανάπαυση, ζωικά λιπάσματα (πχ κοπριά) και μηχανική καλλιέργεια για τη διατήρηση της παραγωγικότητας του χώματος, τον εμπλουτισμό του με θρεπτικές ουσίες για τα φυτά καθώς και για τον έλεγχο των ζιζανίων, εντόμων και παράσιτων.

Πολλές φορές νομίζουμε ότι η βιολογική καλλιέργεια αποτελείται αποκλειστικά από παραδοσιακές ποικιλίες, κάτι το οποίο δεν ισχύει. Ως επί το πλείστον χρησιμοποιούνται υβρίδια (F1), λόγω των εμπορικών δυνατοτήτων και πλεονεκτημάτων που προσφέρουν. Η βιολογική καλλιέργεια αφορά τον τρόπο και τις μεθόδους καλλιέργειας.

Πώς κρατάμε σπόρο;

Είναι σημαντικό να φυτεύουμε μεμονωμένα ένα είδος μια παραδοσιακής ποικιλίας ή σε μεγάλη απόσταση εάν θέλουμε να κρατήσουμε σπόρο, για να μην υπάρξει κάποια φυσική διασταύρωση.

Σε κάποιες ποικιλίες (καρότο, μαρούλι, κ.ά.) αφήνουμε το φυτό να ανθίσει, να σχηματίσει, να αποξηράνει τον σπόρο επάνω στο φυτό και ύστερα τον μαζεύουμε, ενώ σε άλλες (ντομάτα, πιπεριά, κ.ά.) αφήνουμε τους καρπούς των παραδοσιακών ποικιλιών να φτάσουν στο πλήρες στάδιο της ωρίμανσής τους επάνω στο φυτό και ύστερα κρατάμε τον σπόρο.

Στις ποικιλίες που ο σπόρος είναι ήδη ξηρός όταν τον μαζέψουμε, μπορούμε να τον αποθηκεύσουμε. Σε ποικιλίες που ο σπόρος φέρει υγρασία (ντομάτα, μελιτζάνα, κ.ά.) πρέπει να τον αποξηράνουμε πρώτα (2 εβδομάδες περίπου), όχι σε άμεση έκθεση στον ήλιο αλλά σε σκιερό και ξηρό μέρος και ύστερα μπορούμε να τον αποθηκεύσουμε. Αυτό είναι απαραίτητο γιατί εάν αποθηκευτεί χωρίς να έχει στεγνώσει ο σπόρος, τότε θα μουχλιάσει και θα χαλάσει.

Εάν κρατήσουμε σπόρο από όλους τους καρπούς μιας ποικιλίας συμβάλουμε στη διατήρηση της ποικιλίας. Εάν κρατήσουμε σπόρο από τους πρώτους ή τους πιο δυνατούς καρπούς, τότε συμβάλουμε στη βελτιστοποίηση των χαρακτηριστικών της ποικιλίας.

Γιατί κάποιοι σπόροι φέρουν χρωματική επικάλυψη;

O χρωματισμός των σπόρων αναφέρεται στην εφαρμογή βιολογικών, φυσικών ή και χημικών παραγόντων και τεχνικών που μπορούν να εφαρμοστούν στους σπόρους για την προστασία τους.

Στόχος είναι να περιοριστεί η ζημιά στις καλλιέργειες από τα παθογόνα των σπόρων, παράσιτα, μύκητες και έντομα, τα οποία μπορούν να μεταδώσουν ασθένειες, να προκαλέσουν σήψη του ριζώματος, να μειώσουν την απόδοση αλλά και την ποιότητα της καλλιέργειας.

Η πρακτική αυτή ενθαρρύνει τις υγιείς καλλιέργειες, βελτιώνοντας την ανοσία τους και προωθώντας την ομοιόμορφη βλάστηση.